Piła ponownie z rangą ośrodka wojewódzkiego?

Czy Piła mogłaby odzyskać rangę ośrodka wojewódzkiego? W raporcie Instytutu Sobieskiego przedstawiono cztery możliwe korekty podziału administracyjnego Polski. W trzech z nich Piła otrzymuje ważną rolę regionalną — choć za każdym razem w innym układzie. To koncepcje eksperckie, a nie zapowiedź reformy rządu, który póki co skupia się głównie na zmianach o charakterze finansowym i deregulacyjnym. 

Reforma z 1999 roku zakończyła żywot istmiejącego od 1975 roku województwa pilskiego. Od 2000 roku Piła wraz Chodzieżą, Czarnkowem, Trzcianką, Złotowem i Wągrowcem została włączona w struktury nowego województwa wielkopolskiego z Poznaniem jako jedynym ośrodkiem wojewódzkim z pełną decyzyjnością. Za to Wałcz został trafił do województwa zachodniopomorskiego. 

Ćwierć wieku od reformy administracyjnej Polski to dobry czas na wnioski. Skupmy się tylko póki co na województwach, zostawiając reformę powiatów i gmin na inny artykuł, bo temat jest przeogromy i różnych aspektów wiele. 

Najczęściej eksperci wskazują na dwa konktetne problemy. Jeden dotyczy województwa mazowieckiego oraz Warszawy. Jako, że do stolicy Polski daleko, to zostawmy ten wątek. Drugi jest znacznie bardziej ciekawszy dla mieszkańców naszego regionu. Dotyczy on odebrania statusu ośrodka wojewódzkiego miastom średniej wielkości, które wymagają dowartościowania. Na tej liście znalazły się takie miasta jak Częstochowa, Radom, Bielsko-Biała, Kalisz, Tarnów, Płock oraz, co ważne w kontekście dalszej części propozycji ekspertów duopol Koszalin-Słupsk. Sama Piła jest wymieniania w dalszej kolejności. 

I tu pojawia się raport „Korekta układu województw – ku równowadze rozwoju”, który przygotował dr Łukasz Zaborowski z Instytutu Sobieskiego. Autor argumentuje, że miasta o podobnym znaczeniu powinny mieć porównywalną pozycję, a granice województw nie powinny rozcinać lokalnych obszarów powiązań. Wśród miejsc, które mogłyby zyskać na zmianach, wymienia Piłę. Choć od razu przyznajmy powrót do województwa pilskiego jest praktycznie nierealny. 

Piła w roli drugiego ośrodka

Najmniejsza korekta, nazwana wariantem minimalnym, nie przewiduje dla Piły statusu ośrodka wojewódzkiego. Zmieniają to dopiero kolejne propozycje.

W "wariancie umiarkowanym" Piła miałaby zostać jednym z dwóch ośrodków wojewódzkich w województwie wielkopolskim, obok Poznania. Województwo liczyłoby około 2,5 mln mieszkańców według danych za 2021 rok. Jednocześnie z południowo-wschodniej części obecnego województwa wielkopolskiego powstałoby odrębne województwo kaliskie.

W tym scenariuszu zmieniłaby się również sytuacja Wałcza. Choć dziś miasto jest związane województwem zachodniopomorskim, autor proponuje włączenie go do pomniejszonego województwa wielkopolskiego.

Połączenie z Pomorzem Środkowym

Najdalej idący dla Piły "wariant równoważący" zakłada utworzenie województwa krajeńsko-pomorskiego. Połączyłoby ono region Piły z Pomorzem Środkowym. Koszalin i Słupsk pełniłyby wspólnie funkcję jednego ośrodka wojewódzkiego, a Piła byłaby drugim takim ośrodkiem.

Według raportu takie rozwiązanie uwzględniałoby dwuczęściowy charakter regionu i wzmacniało jego wielkopolską część. Do nowego województwa miałyby wejść Piła oraz powiaty czarnkowsko-trzcianecki i chodzieski. Autor wskazuje, że włączenie tych terenów pozwoliłoby nie odcinać od Piły południowej części jej zaplecza. Proponowana jednostka liczyłaby około 1,02 mln mieszkańców.

Piła w wielkopolskim z Gnieznem

W "wariancie makroregionalnym" Piła ponownie znalazłaby się w województwie wielkopolskim, tym razem jako jeden z dwóch ośrodków wojewódzkich — obok Gniezna. Poznań pozostałby ważnym ośrodkiem metropolitalnym, ale bez wojewódzkich funkcji administracyjnych. Wielkopolskie w tym układzie miałoby około 2,7 mln mieszkańców.

Dr Łukasz Zaborowski przedstawia koncepcję jako część szerszej zmiany. Chodzi przede wszystkim o to, by największe miasta zachowałyby rolę metropolii, ale administracyjny ciężar przesunąłby się także do mniejszych ośrodków, takich jak Piła. 

Wszystkie warianty opierają się na założeniu, że status administracyjny może wpływać na rozwój miasta i jego regionu. Raport wskazuje Piłę jako ważny punkt północno-zachodniej Polski, położony między większymi ośrodkami: Poznaniem, Bydgoszczą, Gorzowem Wielkopolskim i Koszalinem.

Choć opracowanie nie jest projektem ustawy ani oficjalną propozycją zmian administracyjnych, to może być ważnym początkiem dyskusji jak powinny wyglądać granice województw i ośrodki wojewódzkie w kontekście takiego miasta jak Piła.