miastowirtualne.pila.pl

Styczeń 1945 roku. Armia Czerwona rozpoczęła zimową ofensywę, której jednym z celów było przełamanie obrony umocnień Wału Pomorskiego. 24 stycznia forpoczty radzieckich wojsk pancernych, w okolicach Kaczor, nawiązały kontakt bojowy z broniącymi Festung Schneidemühl jednostkami niemieckimi.

Według Damiana Tadycha, ze Stowarzyszenia Historyczno-Fortyfikacyjnego Przedmoście Piła, stosunek sił był 3 do 1 na korzyść atakujących. - Żołnierzy niemieckich, broniących miasta, mogło być od 10 do 15 tysięcy. Rosjan 45 tysięcy. Do tego Armia Czerwona dysponowała czołgami, artylerią i lotnictwem – mówi D. Tadych.

Mimo że przewaga wojsk radzieckich była ogromna, po kilku dniach szturmów atak został powstrzymany. - Od wschodu Niemcy dobrze przygotowali się do obrony. Wybudowali liczne fortyfikacje, schrony, bunkry i rowy przeciwczołgowe – tłumaczy przyczyny radzieckiej porażki Marek Fijałkowski, kustosz Muzeum Okręgowego w Pile.

Dlatego Armia Czerwona po okrążeniu miasta przypuściła szturm od zachodu, czyli od strony Szydłowa. Jednak mimo słabych umocnień walki były bardzo zacięte. Niektórzy historycy zajmujący się tym aspektem II wojny światowej, ich zaciętość zestawiają z bitwą stalingradzką. Marek Fijałkowski - choć takich porównań nie używa – potwierdza, że walki były długie i krwawe. - Mnie przejście z osiedla Górnego na Bydgoskie Przedmieście zajmuje spacerkiem 30 minut. Rosjanie, żeby ten fragment miasta zdobyć potrzebowali aż 14 dni – tłumaczy obrazowo Fijałkowski i jak z rękawa sypie przykładami potwierdzającymi tę tezę.

- Walki o kościół ewangelicki, który stał u zbiegu dzisiejszych ulic Okrzei i Buczka trwały kilka dni. Przez dwie doby bronili się tam Rosjanie, którzy zostali odcięci od swoich głównych sił. W Pile przez czternaście dni walczono o każdy dom, piętro, a nieraz o każde pomieszczenie - opowiada M. Fijałkowski.

Jego zdaniem to właśnie bezpośrednie walki oraz artyleryjski ostrzał i lotnicze bombardowania doprowadziły do spalenia Piły. - Rosjanie mieli ważniejsze sprawy na głowie. Spieszyli się do Berlina – uważa Fijałkowski.

Tymczasem Damian Tadych jest ostrożniejszy w ocenach. - W walkach miasto ucierpiało na pewno. Ale w jakim stopniu? Ludzie, którzy pamiętają tamte czasy twierdzą, że miasto było niszczone także po wyzwoleniu – twierdzi D. Tadych.

Jednak M. Fijałkowski woli mówić o sporadycznych przypadkach, gdy Rosjanie palili i niszczyli Piłę. - Oczywiście, że były przykłady wandalizmu. Nie można jednak mówić o planowym wypalaniu i wysadzaniu, tak jak to Niemcy robili w Warszawie po upadku powstania – mówi Fijałkowski.

Jak widać, mimo upływu lat historia wyzwolenia i zniszczenia dawnej Piły, cały czas jest pełna białych plam. Może zbliżające się 500-lecie nadania praw miejskich zmobilizuje historyków i kronikarzy do rozwikłania zagadek? A może takiej potrzeby nie ma. W końcu z sondy, jaką przeprowadziliśmy wśród pilan jasno wynika, że dzień 14 lutego kojarzy się mieszkańcom miasta z dniem zakochanych, a nie rocznicą wyzwolenia.

Piotr Gadzinowski